LOẠN CẢM HỌNG VÀ CÁCH ĐIỀU TRỊ

TS.BS Phạm Thị Bích Thủy - Khoa Khám bệnh, Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương thăm khám cho Bệnh nhân

1. Hội chứng loạn cảm họng là gì?

Họng là cơ quan có cấu trúc giải phẫu và sinh lý phức tạp, bao gồm amidan và các tổ chức lympho thành sau họng làm nhiệm vụ sản sinh ra miễn dịch bảo vệ cho cơ thể. Bên cạnh đó, họng còn có hệ thống mạch máu và thần kinh phong phú.

Họng đồng thời là cửa ngõ của đường ăn và đường thở, không khí và thức ăn đều phải qua họng để đi đến các cơ quan khác. Chính vì vậy, họng là một trong những vị trí đầu tiên tiếp xúc với virus, vi khuẩn cùng với mũi.

Hội chứng loạn cảm họng là tình trạng người bệnh xuất hiện các cảm giác bất thường tại vùng họng như: nuốt vướng, đau rát họng, ngứa họng,… kèm theo một số dấu hiệu khác như: đau mỏi cổ, đầy bụng, tức ngực... Các triệu chứng này thường không rõ ràng, không liên tục, dễ khiến người bệnh nhầm lẫn với viêm họng hoặc bị chẩn đoán nhầm, dẫn đến điều trị không hiệu quả và làm gia tăng tâm lý lo lắng.

2. Nguyễn nhân gây loạn cảm họng

Loạn cảm họng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó thường gặp nhất là rối loạn nội tiết ở giai đoạn tiền mãn kinh, các thay đổi tâm lý và tình trạng stress kéo dài. Ngoài ra, bệnh còn có thể do:

● Các rối loạn chức năng dạ dày, đặc biệt là trào ngược dạ dày – thực quản kéo dài;

● Bất thường cấu trúc giải phẫu như mỏm trâm dài, các bệnh lý cột sống cổ (thoát vị đĩa đệm, chèn ép thần kinh), đau mỏi vai gáy…;

● Rối loạn tâm lý, trầm cảm, thiểu năng tuyến giáp;

● Các bệnh lý gây khô tuyến nước bọt, bệnh đái tháo đường;

● Tình trạng bệnh lý ở bệnh nhân đã từng xạ trị vùng cổ.

● Hội chứng rối loạn khớp thái dương – hàm.

3. Ai có nguy cơ mắc hội chứng loạn cảm họng?

Nhóm đối tượng có nhiều nguy cơ mắc hội chứng loạn cảm họng là:

- Phụ nữ tiền mãn kinh (40 - 50 tuổi):

Đây là nhóm đối tượng hay gặp, đặc biệt ở những phụ nữ có rối loạn nội tiết tố nữ, kèm theo tiền sử bệnh dạ dày. Người bệnh thường có các biểu hiện như: dễ bực bội, cáu gắt, cảm giác lạ như nóng mặt phừng phừng hoặc đột ngột rét run, ớn lạnh xương sống, hay mất ngủ. Bên cạnh đó là các rối loạn kinh nguyệt, thay đổi chu kỳ kinh nguyệt ngắn đi hoặc kéo dài, hay quên hoặc cảm giác mất trí nhớ tạm thời, huyết áp cao/ thấp không ổn định.

Người bệnh thường xuyên cảm thấy nuốt vướng, cảm giác đau họng, lúc có lúc không, đôi khi đau rát, nuốt nước bọt rất đau, đi kèm đó là những cơn chóng mặt hoặc bừng bừng mặt.

- Nam giới hay hút thuốc và uống rượu:

Thuốc lá và rượu là những chất kích thích làm ảnh hưởng tới niêm mạc họng gây nên những rối loạn cảm giác vùng họng. Đây cũng là nhóm đối tượng có nguy cơ cao mắc các bệnh ung thư vùng họng, hạ họng, thanh quản. Do đó, loạn cảm họng có thể là triệu chứng tiền ung thư trong giai đoạn sớm cần được thăm khám cẩn trọng.

- Người thường xuyên stress:

Những người làm việc căng thẳng, hay thức khuya, chịu áp lực tâm lý kéo dài dễ xuất hiện tình trạng co thắt các cơ vùng hầu họng trong thời gian ngắn, gây cảm giác cứng họng, khó nuốt. Nếu tình trạng này kéo dài có thể dẫn đến loạn cảm họng.

- Người bị viêm họng, viêm mũi xoang mạn tính:

Các bệnh lý viêm mạn tính vùng tai mũi họng gây nguy cơ mắc loạn cảm họng.

- Người bị viêm trào ngược dạ dày - thực quản:

Loạn cảm họng hiện nay được coi như thể nhẹ của hội chứng trào ngược dạ dày - thực quản. Do acid và dịch vị trào ngược lên họng gây bỏng niêm mạc, làm tổn thương kéo dài và dẫn đến các cảm giác bất thường tại vùng họng.

4. Triệu chứng loạn cảm họng

Bệnh nhân bị loạn cảm họng thường có những biểu hiện sau:

● Cảm giác nuốt vướng, đau rát họng, có thể lan lên vùng cổ trước, góc hàm hoặc hai bên cổ; triệu chứng không liên tục, ăn uống vẫn bình thường.

● Ngứa họng khó chịu, cảm giác như kiến bò hoặc có dị vật trong cổ họng.

● Đau mỏi, yếu cơ vùng cổ, tê bì lan xuống vai gáy.

● Có thể khàn tiếng, khó nói hoặc sờ thấy các khối bất thường vùng cổ.

● Ăn uống kém ngon, đầy hơi, buồn nôn; đau tức ngực lan theo các cơ liên sườn.

5. Điều trị loạn cảm họng tùy theo nguyên nhân gây ra

Do bệnh lý dạ dày - thực quản:

● Điều trị tích cực trào ngược dạ dày – thực quản và các rối loạn chức năng dạ dày.

● Sử dụng thuốc chống trào ngược kèm theo những thuốc chống viêm dạ dày, thuốc kháng acid dạ dày, ức chế bơm proton, thuốc làm nhanh rỗng dạ dày.

● Thay đổi tư thế nằm, thay đổi lối sống và chế độ ăn uống.

● Điều trị vi khuẩn HP nếu xét nghiệm dương tính.

Các nguyên nhân khác:

- Rối loạn nội tiết tiền mãn kinh: Bổ sung các thuốc tiết tố nữ, vitamin, canxi, vi chất đầy đủ.

- Do viêm họng, viêm amidan mạn tính tái diễn nhiều lần trong năm hoặc có biến chứng: Xem xét chỉ định cắt amidan.

- Do mỏm trâm dài: Tiến hành phẫu thuật cắt mỏm trâm.

- Do trầm cảm, lo âu, stress: Điều trị thuốc và kết hợp liệu pháp tâm lý khi cần.

- Kiểm tra và điều trị các bệnh lý liên quan tới tuyến giáp.

- Áp dụng liệu pháp vận động các đốt sống cổ, các liệu pháp làm giảm căng cơ vùng cổ.

Người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám trực tiếp, xác định chính xác nguyên nhân để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

6. Phân biệt viêm họng và loạn cảm họng

- Viêm họng cấp thường có biểu hiện: sốt, mệt mỏi, đau rát họng, đau lan lên tai khi nuốt, chán ăn… Do vi khuẩn đặc biệt nguy hiểm là liên cầu khuẩn tan huyết, nếu không được điều trị đúng cách, viêm họng có thể gây nhiều biến chứng nặng như: viêm cầu thận, thấp tim, thấp khớp.

- Khác với viêm họng, loạn cảm họng thường có các biểu hiện đa dạng, không ổn định như: nuốt vướng, đau rát không thường xuyên, đau lan góc hàm, cổ gáy. Người bệnh thường đau khi nuốt nước bọt nhưng nuốt thức ăn rắn lại dễ hơn, đôi khi có cảm giác như dị vật xương cá. Cùng với đó, bệnh nhân thỉnh thoảng có cảm giác bị trào ngược, đau lan sang vùng vai gáy xuống cánh tay, ăn uống kém ngon, gầy sút, hay ợ hơi hoặc trầm cảm.

7. Phòng bệnh loạn cảm họng

● Duy trì lối sống lành mạnh, hạn chế căng thẳng, stress, không thức khuya.

● Không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia và các chất kích thích.

● Ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, tránh đồ cay nóng, đồ uống có gas, thực phẩm chế biến sẵn.

● Uống đủ nước (khoảng 2 lít/ngày đối với người trưởng thành).

● Điều trị tốt các bệnh lý toàn thân liên quan.

Khi có triệu chứng mắc các bệnh liên quan đến vùng họng như: viêm họng, viêm amidan mạn tính, viêm mũi xoang mạn tính… bệnh nhân cần đi khám và điều trị dứt điểm.

Nguồn: TS.BS Phạm Thị Bích Thủy - Khoa Khám bệnh, Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương